Công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang trở thành một trong những xu hướng nổi bật nhất của ngành điện hạt nhân thế giới. Theo cập nhật từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), nhiều dự án SMR đã chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang xây dựng, vận hành hoặc cấp phép. Những diễn biến này không chỉ phản ánh xu hướng phát triển của điện hạt nhân thế hệ mới mà còn mang lại nhiều kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam trong quá trình chuẩn bị phát triển điện hạt nhân trở lại.

Nhà máy điện hạt nhân HTR-PM tại Shidaowan, Trung Quốc – dự án SMR thương mại đầu tiên sử dụng công nghệ lò phản ứng nhiệt độ cao làm mát bằng khí (Ảnh: China Huaneng).

Những dự án SMR tiên phong trên thế giới

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đẩy mạnh mục tiêu trung hòa cacbon và tăng cường bảo đảm an ninh năng lượng, điện hạt nhân đang trở lại như một lựa chọn quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng của nhiều nước trên thế giới. Trong đó, công nghệ SMR được xem là một trong những hướng phát triển triển vọng nhất. 

Theo thống kê của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), có hơn 70 thiết kế công nghệ SMR đang được phát triển tích cực trên thế giới [1]. Các thiết kế này được chia thành 6 nhóm công nghệ chính: (1) Lò phản ứng trên đất liền làm mát bằng nước; (2) Lò phản ứng nổi làm mát bằng nước; (3) Lò phản ứng nhiệt độ cao làm mát bằng khí; (4) Lò phản ứng nơtron nhanh; (5) Lò phản ứng muối nóng chảy; (6) Lò phản ứng siêu nhỏ (micro SMR). 

Hiện nay, trên thế giới đã có hai dự án SMR đi vào vận hành thương mại là nhà máy điện hạt nhân nổi Akademik Lomonosov của Nga sử dụng hai lò phản ứng KLT-40S (công suất 70MW,  vận hành vào năm 2020) và nhà máy điện hạt nhân thương mại đầu tiên trên thế giới sử dụng công nghệ lò phản ứng nhiệt độ cao làm mát bằng khí HTR-PM của Trung Quốc (công suất 220MW, vận hành vào năm 2023) với nhiên liệu dạng viên sỏi.

Bên cạnh đó, bốn dự án khác đang được xây dựng, bao gồm ACP100 (Linglong One) của Trung Quốc (công suất 125 MW, dự kiến vận hành vào 2026), BREST-OD-300 (công suất 300MW, dự kiến vận hành 2028/2029) và RITM-200M (công suất 50MW, dự kiến vận hành vào 2030) của Nga, cùng dự án CAREM (công suất 32 MW, đang tạm ngừng xây dựng vào cuối năm 2024 để rà soát thiết kế) của Argentina. Ngoài ra, nhiều thiết kế khác đã bước vào giai đoạn cấp phép, trong đó có SMR-300 của Holtec, AP300 của Westinghouse, BWRX-300 của GE Hitachi, VOYGR của NuScale, Xe-100 của X-energy và Rolls-Royce SMR của Vương quốc Anh [2].

Dự án BREST-OD-300 của Nga đang ở giai đoạn xây dựng (Ảnh: Rosatom).

Đáng chú ý, các dự án được IAEA đánh giá cao hiện nay không chỉ tập trung vào công nghệ lò nước áp lực truyền thống mà còn mở rộng sang nhiều công nghệ tiên tiến như lò phản ứng nhiệt độ cao làm mát bằng khí, lò phản ứng nơtron nhanh làm mát bằng chì, lò phản ứng làm mát bằng muối nóng chảy và các lò phản ứng siêu nhỏ. Điều này phản ánh xu hướng đa dạng hóa công nghệ nhằm đáp ứng các nhu cầu sử dụng điện, nhiệt công nghiệp, sản xuất hydro và cung cấp năng lượng cho các khu vực xa.

Từ xu hướng toàn cầu đến định hướng của Việt Nam

Theo các tổ chức quốc tế, SMR đang được nhiều quốc gia quan tâm nhờ một số ưu điểm như quy mô công suất linh hoạt, khả năng chế tạo theo mô-đun tại nhà máy, thời gian xây dựng ngắn hơn so với các nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn và tiềm năng giảm rủi ro đầu tư ban đầu. Bên cạnh việc cung cấp điện nền ổn định, SMR còn được xem là giải pháp hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải cacbon trong các ngành công nghiệp khó giảm phát thải.

Tuy nhiên, quá trình thương mại hóa SMR vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Phần lớn các thiết kế hiện vẫn trong giai đoạn cấp phép hoặc thử nghiệm công nghệ. Các vấn đề về chi phí đầu tư, hoàn thiện chuỗi cung ứng, xây dựng khuôn khổ pháp lý và chứng minh hiệu quả kinh tế ở quy mô thương mại vẫn là những yếu tố quyết định thành công của các dự án trong tương lai.

Đối với Việt Nam, những diễn biến mới nhất từ chương trình phát triển SMR trên thế giới có ý nghĩa tham khảo quan trọng trong bối cảnh quốc gia đang từng bước chuẩn bị cho việc phát triển điện hạt nhân trở lại nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng trưởng dài hạn và thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. 

Theo Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 [3], Việt Nam đặt mục tiêu đưa vào vận hành hai nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn tại Ninh Thuận và triển khai ít nhất một dự án sử dụng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) trước năm 2035. Đến năm 2050, hệ thống điện hạt nhân dự kiến được mở rộng với khoảng bốn lò phản ứng công suất lớn và từ 10 đến 15 lò SMR.

Bên cạnh đó, SMR cũng được Chính phủ xác định là một trong những sản phẩm công nghệ chiến lược [4], thuộc nhóm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai và công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Điều này cho thấy, bên cạnh định hướng trước mắt tập trung vào các nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn, Việt Nam đang từng bước quan tâm và chuẩn bị cho khả năng ứng dụng SMR trong dài hạn. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này trên thế giới có thể mở ra thêm các lựa chọn công nghệ phù hợp cho giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành năng lượng Việt Nam.

Việc theo dõi sát sao quá trình cấp phép, xây dựng và vận hành các dự án tiên phong trên thế giới sẽ giúp các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước tích lũy kinh nghiệm, cập nhật xu hướng công nghệ, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực và năng lực kỹ thuật cần thiết cho quá trình phát triển ngành công nghiệp điện hạt nhân trong tương lai.

Những cập nhật mới nhất từ IAEA cho thấy cuộc đua phát triển SMR đang bước sang giai đoạn sàng lọc và thương mại hóa. Các dự án tiên phong đạt được những cột mốc về cấp phép, xây dựng và vận hành trong vài năm tới sẽ góp phần định hình tương lai của điện hạt nhân thế hệ mới, đồng thời cung cấp những kinh nghiệm thực tiễn quan trọng cho các quốc gia đang xem xét phát triển SMR, trong đó có Việt Nam.

PECC2 lược dịch và tổng hợp

Tài liệu tham khảo:

[1] Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Advanced Reactor Information System (ARIS) - Technical Data, truy cập ngày 12/06/2026 tại https://aris.iaea.org/TechnicalData/.

[2] Nuclear Engineering International, “IAEA flags leading SMR projects”, 09/4/2026, truy cập tại: https://www.neimagazine.com/analysis/smrs-advanced-reactors/iaea-flags-leading-smr-projects/?cf-view.

[3] Thủ tướng Chính phủ, “Quyết định số 438/QĐ-TTg: Phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050”, 16/3/2026.

[4] Thủ tướng Chính phủ, “Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược’, 30/4/2026.